Anne ve babalar genellikle hayal kırıklığı, kaygı ve gelecek endişesiyle o denli yüklüdürler ki, gencin en çok ihtiyaç duyduğu şeyi veremezler: koşulsuz kabul. Sizin avantajınız tam burada başlıyor. Büyükebeveyn olmanın getirdiği duygusal ve nesnel mesafe, torunla daha az çatışmalı ve daha destekleyici bir ilişki kurmayı kolaylaştırabilir. Büyükebeveynlik üzerine yapılan çalışmalar, torun-büyükebeveyn ilişkisinin çocuk ve ergenlerin duygusal iyilik haline olumlu katkı sağlayabildiğini gösteriyor.
İlk adım, hemen çözüm sunma refleksini bastırmaktır. “Seneye yine denersin”, “Meslek lisesi de güzel” veya “Bak falan da sınavı kazanamadı ama şimdi çok iyi durumda” gibi cümleler, genç için teselli değil, acısının küçümsendiği mesajı olarak algılanabilir. Klinik gözlemler ve danışma kılavuzları, yoğun duygunun yaşandığı ilk dönemde erken çözüm verme girişimlerinin yas ve hayal kırıklığı sürecini zorlaştırabildiğine işaret eder. Onun yerine, sessizliğin ve birlikte olmanın gücünü kullanın. Yanında oturun, bahçede beraber çay için, omuzuna dokunun. Bazen hiçbir söz, varlığınızın verdiği güvenlik kadar iyileştirici olamaz.
Hayal Kırıklığına Yer Açmak: Duyguların Meşruiyeti
Genç kuşakla çalışan psikologlar, ergenlik ve genç yetişkinlik dönemindeki bireylerin en büyük ihtiyaçlarından birinin duygusal doğrulama olduğunu vurgular. Duyguları adlandırmanın ve onlara alan açmanın düzenleyici etkisi bilimsel çalışmalarda gösterilmiştir. Benzer biçimde, doğrulayıcı ebeveynlik tutumlarının ergenlerin depresyon ve kaygı düzeyleriyle olumlu yönde ilişkili olduğunu gösteren araştırmalar bulunmaktadır.
Torunuzun yaşadığı hayal kırıklığı küçük bir aksilik değil, gerçek bir kayıp olarak hissedilebilir. Hayal ettiği üniversite, bölüm, belki de arkadaş çevresi ve kimlik inşası – bunların hepsini aynı anda kaybettiğini düşünebilir. Literatürde, eğitim ve kariyerle ilgili gerçekleşmeyen beklentiler sembolik kayıp çerçevesinde ele alınmakta ve yas benzeri süreçlere yol açabildiği belirtilmektedir.
Ona şunu söyleyin: “Biliyorum, çok yoruldun. Ve şu an hissettiğin üzüntü gerçek, önemli.” Bu kadar basit bir cümle, gencin duygularının abartı olmadığını, zayıflık göstermediğini anlamasını sağlar. Ardından, kendi hayatınızdan benzer bir hayal kırıklığı hikayesini paylaşabilirsiniz – ama burada dikkatli olun. Hikayeniz vaaz değil, “Sen de yaşamışsın, o zaman beni anlayabilirsin” mesajı vermelidir. Araştırmalar, gençlerin öğüt verici anlatılardan çok paylaşım ve anlama odaklı öz-yaşantısal hikayeleri daha destekleyici algıladıklarını gösteriyor.
Büyükbabaların Unutmaması Gereken Altın Kural
Torunuzla konuşürken nesilsel jargondan kaçının. “Bizim zamanımızda sınav falan yoktu, çalışıp meslek sahibi olurduk” türündeki cümleler, destek amacıyla söylense bile, gencin yaşadığı sistematik baskıyı görmezden gelebilir. Bugünün gençleri, yüksek rekabetçi ve eleme odaklı bir eğitim ortamında büyüyor. OECD raporları, pek çok ülkede ve Türkiye’de akademik rekabetin, sınav yoğunluğunun ve performans baskısının gençler üzerindeki stres düzeyiyle ilişkili olduğuna işaret ediyor. Empatiniz, bu gerçekliği kabul ettiğinizde daha değerlidir.
Yapıcı Yönelim: Küçük Adımlarla Geleceğe Bakmak
İlk şok dönemi geçtikten sonra – bu bireye göre birkaç günden birkaç haftaya veya daha uzun bir zamana uzanabilir – pratik adımlara geçiş zamanı gelir. Ancak bu geçiş torununuzun hızında olmalıdır, sizin belirlediğiniz bir takvimde değil. Travma ve yoğun hayal kırıklığı sonrası uyum süreçlerini inceleyen çalışmalar, bireyin kendi tempo ve kontrol duygusunun önemini vurgular.
Hazır olup olmadığını anlamak için ince işaretlere dikkat edin: Gelecekten söz etmeye başlaması, soru sorması veya “Ne yapacağım acaba?” demesi gibi.
Seçenekleri Birlikte Keşfetmek
Türkiye’de üniversite eğitimi toplumsal olarak güçlü biçimde idealize edilse de, gençler için tek yol değildir. Eğitim ve istihdam üzerine yapılan çalışmalar, mesleki eğitim, sertifika programları ve açık öğretim gibi alternatif yolların da işgücü piyasasına geçişte rol oynayabildiğini ortaya koymaktadır.
Torunuzla birlikte şunları araştırabilirsiniz:
- Açık öğretim veya uzaktan eğitim programları: Çalışırken okuma imkanı sunabilir. Türkiye’de Anadolu Üniversitesi gibi kurumların açıköğretim programları uzun süredir yaygındır.
- Meslek edindirme kursları ve sertifika programları: Dijital pazarlama, yazılım, tasarım gibi alanlarda kısa süreli kursların özellikle genç işsizliğiyle mücadele politikalarında sıkça önerildiği görülmektedir.
- Gönüllü projeler veya staj programları: Gencin deneyim kazanmasına ve ilgi alanlarını keşfetmesine destek olabilir. Araştırmalar gönüllülüğün gençlerde öz-yeterlik ve toplumsal aidiyet duygusunu güçlendirebildiğini gösterir.
- Bir yıl ara verip farklı deneyimler yaşama: Bazı çalışmalarda, planlı bir ara yılın gençlerin ilgi ve hedeflerini netleştirmelerine katkı sağlayabildiği, ancak bunun yapılandırılmış ve amaçlı olduğunda daha olumlu sonuçlar verdiği belirtilmektedir.
Bu araştırmayı birlikte yapmak, hem torununuzun seçenekleri görmesini sağlar hem de sizin aktif destek verdiğinizi hissettirir. “Gel, şu akşam laptop başında oturup neler yapabiliriz bir bakalım” demek, onun için somut bir destek anlamına gelir.
Aile İçi Dinamiklerde Tampon Rol
Büyükbabalar, aile içinde sıklıkla denge unsuru olabilir. Ebeveynler torunuyla gergin bir ilişki içindeyse – ki akademik başarısızlık sonrası bu oldukça olasıdır – siz arabulucu rolü üstlenebilirsiniz. Ancak bu, sadece gencin avukatlığını yapmak değil, her iki tarafın da duygularını anladığınızı göstermektir.
Oğlunuza veya kızınıza özel bir anda şunu söyleyebilirsiniz: “Biliyorum endişelisiniz, ama ona biraz alan vermek şu an en iyisi olabilir. Hatırla, sen de gençken baskı altında daha iyi performans gösteremezdin.” Aile dayanıklılığı literatürü, aile içinde duyguları adlandıran ve esnek sınırlar koyan tampon figürlerin çatışmayı azaltabildiğini ve uyumu artırabildiğini göstermektedir.
Torunun İçindeki Gücü Yeniden Keşfettirmek
Bir sınavdaki başarısızlık, gencin tüm değerini silmez. Ancak o an öyle hissedebilir. Sizin göreviniz, onun unuttuğu yeteneklerini, güçlü yönlerini hatırlatmak – ama doğrudan değil, dolaylı yollarla.
Örneğin, onunla birlikte eskiden sevdiği bir aktiviteyi yapın. Belki birlikte balığa çıkardınız, satranç oynardınız ya da bahçe işleriyle uğraşırdınız. Pozitif psikoloji ve güçlü yönlere odaklı yaklaşım literatürü, bireyin kendi güçlü yönlerini deneyimlediği aktivitelerin benlik saygısını ve umut duygusunu artırabildiğini gösteriyor. Bu rutinler, gence başarısızlığın ötesinde bir kimliği olduğunu fısıldar. Aktivite sırasında, “Sen her zaman sabırlıydın”, “Problem çözme yeteneğin hep iyiydi” gibi yan cümlelerle güçlü yönlerini vurgulayın.
Küçük Zaferler Yaratmak
Motivasyon kırıldığında, onu yeniden inşa etmenin yolu küçük ve ulaşılabilir hedefler oluşturmaktır. Hedef belirleme ve öz-yeterlik araştırmaları, küçük başarıların kişinin kendine güvenini ve sonraki adımlara yönelik isteğini artırdığını ortaya koymaktadır. Torununuzdan basit bir yardım isteyin: “Şu rafı tamir etmeme yardım eder misin?” veya “Telefonuma şu uygulamayı nasıl yükleyeceğimi gösterir misin?” Tamamlanan her küçük görev, yetkinlik hissini geri getirir.
Sabır ve Uzun Vadeli Bakış Açısı
İyileşme doğrusal değildir. Torunuz bir gün umutlu görünebilir, ertesi gün yine karamsarlığa gömülebilir. Bu dalgalanmalar, yas ve uyum süreçlerinde sık görülen bir patern olarak tanımlanır. Bu durum sabrınızı test edecektir. Ancak büyükebeveyn olarak size düşen, bu sürecin doğallığını kabul etmek ve her dalgalanmada yeniden yanında olmaktır.
Araştırmalar, hayatlarında destekleyici bir yetişkin figürü olan gençlerin travmatik ya da zorlayıcı yaşam olaylarından sonra daha iyi uyum gösterebildiklerini ortaya koyuyor. Bu figür bazen bir ebeveyn, bazen öğretmen, bazen de büyükebeveyndir. En az bir istikrarlı ve destekleyici yetişkine sahip olmanın çocuk ve ergenlerin ruhsal dayanıklılığında kilit koruyucu faktör olduğu vurgulanır. Sizin tutarlı varlığınız, torununuz için görünmeyen bir güvenlik ağıdır.
Ona zaman tanıyın. Belki bu başarısızlık, onu hiç düşünmediği ama kendisine daha uygun bir yola yönlendirecektir. Kariyer gelişimi literatürü, insanların eğitim ve iş yaşamı yollarının çoğunlukla doğrusal olmadığını, planlanmamış dönüşlerin sık yaşandığını ve bazen daha iyi uyumla sonuçlanabildiğini belirtir. Hayat nadiren planladığımız gibi gelişir, ama yolda yanımızda yürüyenler olduğunda, varış noktası değişse bile yolculuk anlamlı olur. Siz, torununuzun o yürüyüş arkadaşısınız. Çözümleri bilmeniz gerekmiyor – sadece orada olmanız çoğu zaman yeterli olur.
İçerik Listesi